بانک سهم‌آب

این پروژه که ثمره سال‌ها برنامه‌ریزی و اقدامات زیرساختی است، در سال ۱۴۰۲ با هدف ساماندهی جامع منابع آب زیرزمینی استان سمنان عملیاتی شد که تا کنون نیز ادامه دارد. رویکرد اصلی این طرح، گذار از شیوه‌های سنتی به مدیریت مبتنی بر داده و مشارکت بهره‌برداران بوده‌است. محورهای کلیدی اجرای این پروژه شامل موارد زیر است:

• توانمندسازی و تعامل با بهره‌برداران: اجرای دوره‌های گسترده تسهیل‌گری، آموزش و اطلاع‌رسانی جهت جلب مشارکت جامعه محلی و ایجاد درک مشترک از ضرورت مدیریت سهم‌آب دهی.

• هوشمندسازی و پایش دقیق: راهبری فنی جهت نصب، تعمیر و بروزرسانی ابزارهای اندازه‌گیری (کنتورهای هوشمند) و اطمینان از صحت عملکرد آن‌ها برای رصد دقیق میزان برداشت.

• مدیریت هوشمند سهم‌آب: ایجاد «بانک سهم‌آب» سیستمی؛ شامل تشکیل پرونده‌های الکترونیک، تمدید پروانه‌های بهره‌برداری و تخصیص دقیق و سالانه سهم‌آب به هر بهره‌بردار.

• انضباط مالی و قانونی: ساماندهی وصول مطالبات قانونی (حق‌النظاره و خسارت به آبخوان) و تدوین شیوه‌نامه‌های اجرایی لازم برای ایجاد وحدت رویه.

• تمرکززدایی و استقرار میدانی: راه‌اندازی دفاتر تخصصی بهره‌برداری در شهرستان‌های شاهرود، میامی، گرمسار و دامغان جهت ارائه خدمات مستقیم و پیگیری‌های منطقه‌ای.

اجرای این پروژه در استان سمنان گامی تحول‌آفرین در مدیریت منابع محدود آبی استان سمنان بوده‌است. با ایجاد این زیرساخت‌های سیستمی و مدیریتی، ضمن افزایش بهره‌وری در بخش کشاورزی، بستری پایدار برای کاهش تعارضات محلی و صیانت از آبخوان‌های استان فراهم‌گردیده‌است.

طرح الگوی دشت متعادل پایدار به عنوان راهکاری برای ایجاد تعادل بین منابع و مصارف آب در کشور در عین‌حال تأمین معیشت کشاورزان و برآورده کردن نیاز آبی متقاضیان جدید، در سال 1396 به سفارش مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست جمهوری با همکاری شرکت زیست‌آب پرآب تدوین‌گردید. طرح الگوی دشت متعادل پایدار با ایجاد ابزارهای بانک اطلاعات شفاف دشت، بانک سهم‌آب و بازار سهم‌آب درصدد حل مشکل بحران آب منطقه، افزایش بهره‌وری اقتصادی از آب و تأمین آب مورد نیاز صنایع مستقر در منطقه می‌باشد. بدین منظور این پروژه در سال 1397 به امکان‌سنجی طرح در چهار منظر سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فنی/ اجرایی پرداخته است. با استناد به نتایج حاصله از امکا‌ن‌سنجی و اجرائی شدن طرح می‌توان امیدوار بود که در فاز اول با آزادسازی 5 % آب از محل بهینه‌سازی اقتصادی مصرف آب کشاورزی و در فاز دوم با واگذاری 10 % آب، گامی مهم در راستای مدیریت اجتماعی – اقتصادی منابع آب کشور برداشته‌ شود.

پروژه «بانک سهم‌آب» به عنوان بخشی از طرح «الگوی دشت متعادل پایدار»، از سال ۱۴۰۲ توسط شرکت دانش‌بنیان «زیست‌آب پرآب» و بر مبنای تفاهم‌نامه چهارجانبه (معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری، استانداری قزوین و شرکت آب منطقه‌ای قزوین) کلید خورد.

با توجه به راه‌اندازی بازار سهم‌آب در استان قزوین و ضرورت ایجاد مکانیسم شفاف اطلاعات مطابق با شیوه‌نامه‌های مصوب در «کمیته احیا و توسعه پایدار دشت قزوین»، استانداری به عنوان نهاد فرادستی، نظارت بر اجرای این طرح دانش‌بنیان را عهده‌دار گردید. هم‌اکنون با آغاز فعالیت بازار سهم‌آب در دشت قزوین، پیاده‌سازی نظام حسابداری آب، شفاف‌سازی مصارف و اجرای تکالیف قانونی مبنی بر «تحویل حجمی آب به بهره‌برداران»، بیش از پیش ضرورت یافته است. از این رو، استقرار و عملیاتی‌سازی مکانیسم «بانک سهم‌آب» به عنوان زیرساخت اصلی این تحول، امری اجتناب‌ناپذیر و الزام‌آور است.

در راستای تأمین نیازهای صنعت و خدمات و به‌منظور رشد و شکوفایی اقتصادی استان قزوین و همچنین با‌توجه به تعادل‌بخشی پایدار آبخوان‌های کشور، بانک و بازار سهم‌آب در دشت قزوین در سال 1401 به‌موجب این تفاهم‌نامه تشکیل گردید. هدف آن اصلاح ساختار مصرف آب و افزایش بهره‌وری آب به‌ویژه در بخش کشاورزی، تقویت نگرش به آب به عنوان کالای اقتصادی در کلیه سطوح مصرف، ایجاد ساز و کار اجرایی مبادله آب در چهار‌چوب قوانین، مقررات و شیوه‌نامه‌های ابلاغی کارفرما با استفاده از سامانه‌های هوشمند طراحی شده برای اجرای بازار آب و جلب اعتماد و مسئولیت‌پذیری بهره‌برداران منابع آب زیرزمینی در جهت ایجاد تعادل پایدار بین منابع و مصارف زیرزمینی دشت‌های منطقه است.

در راستای تحقق اهداف «بانک سهم‌آب» و با هدف حسابداری سهم‌آب، شفاف‌سازی مصارف بهره‌برداران و صحت‌سنجی میزان برداشت آب از چاه‌های کشاورزی استان، تفاهم‌نامه‌ای میان شرکت «زیست‌آب پرآب» و شرکت آب منطقه‌ای قزوین در سال 1403منعقد گردید. موضوع این تفاهم‌نامه شامل مدیریت، نظارت، پشتیبانی، نگهداری و بهره‌برداری از سامانه فروش، تعمیر و به‌روزرسانی کنتورهای هوشمند (به‌همراه مودم، تابلو برق و مدار فرمان) است. کلیه خدمات فروش تابلو کنتور هوشمند آب، نصب، کالیبراسیون، کنترل و نظارت، تعمیر و تعویض قطعات، پشتیبانی و به‌رزرسانی کلیه اقلام موجود در تابلوهای مجهز به کنترو هوشمند روی چاه‌های آب واقع در استان قزوین ارائه گردیده است.